برای اطلاعات بیشتر درمورد انواع مهار تیر برق، بایستی به این نکته اشاره کرد که پایهها و تیرهای برق در خطوط هوایی فقط وزن هادیها و تجهیزات نصبشده را تحمل نمیکنند. این پایهها در معرض نیروهای کششی، باد، تغییر مسیر خط، اختلاف ارتفاع زمین و کشش نامتعادل هادیها نیز قرار دارند. در بسیاری از نقاط شبکه، مقاومت خود تیر برای مقابله با تمام این نیروها کافی نیست و باید با استفاده از یک سیستم مهار، تعادل مکانیکی آن حفظ شود.
فهرست محتوا
مهار تیر برق مجموعهای از سیمها، اتصالات و قطعات فلزی است که نیرویی مخالف کشش واردشده به پایه ایجاد میکند. این نیروی مخالف کمک میکند تیر در وضعیت پایدار باقی بماند و احتمال انحراف، ترکخوردگی، شکست یا واژگونی آن کاهش پیدا کند.
انتخاب نوع مهار به عواملی مانند محل نصب پایه، زاویه خط، مقدار کشش هادی، وضعیت خاک، فاصله موجود در اطراف تیر، مجاورت با خیابان یا پیادهرو و نقشه اجرایی شبکه بستگی دارد. به همین دلیل نمیتوان یک روش مهار را برای تمام نقاط شبکه مناسب دانست.
در این مقاله ابتدا توضیح میدهیم مهار تیر برق چیست، سپس پنج نوع اصلی مهار را معرفی میکنیم و در ادامه، تمام اجزای مهم زنجیره مهار و محصولات مرتبط شیلگان را بررسی خواهیم کرد.
مهار تیر برق چیست و انواع مهار تیر برق کدام اند؟
مهار تیر برق یا Pole Guying روشی برای افزایش پایداری مکانیکی پایههای خطوط هوایی است. در این سیستم، نیروی کششی از قسمت بالایی یا میانی تیر به یک نقطه مقاوم در زمین یا یک پایه دیگر منتقل میشود.
در حالت معمول، سیم مهار از یک سمت به تیر متصل شده و از سمت دیگر به مجموعهای شامل میله و صفحه مهار در زمین میرسد. کشش ایجادشده در این مسیر، نیروی واردشده از طرف هادیها را تا حدی خنثی میکند و پایه را در حالت تعادل نگه میدارد.
طبق توضیحات فنی محصولات شیلگان، زنجیره مهار از قسمت اتصال به بدنه تیر آغاز شده و از طریق سیم و اتصالات میانی به میله و صفحهای میرسد که در زمین مستقر میشود.
در استانداردهای شبکههای خارجی نیز «Stay Wire» و «Stay Pole» بهعنوان اجزای سازهای برای افزایش پایداری پایههای تحت بار نامتعادل شناخته میشوند. برای مطالعه نمونهای از الزامات ساخت خطوط هوایی میتوانید به صفحه استاندارد ساخت خطوط هوایی فشار متوسط Ausgrid مراجعه کنید.
چرا بعضی از تیرهای برق به مهار نیاز دارند؟
در مسیر مستقیم و متعادل یک خط، کشش هادیهای دو طرف تیر ممکن است تا حد زیادی یکدیگر را خنثی کنند. اما هرجا این تعادل از بین برود، نیروی خالصی به پایه وارد میشود.
مهمترین محلهایی که ممکن است به سیستم مهار نیاز داشته باشند عبارتاند از:
تیرهای ابتدا و انتهای خط
در انتهای خط، کشش هادیها فقط از یک سمت به تیر وارد میشود. به همین دلیل، پایه انتهایی معمولاً در جهت امتداد خط تحت نیروی نامتعادل قرار میگیرد.
تیرهای واقع در زاویه و سرپیچ
وقتی مسیر شبکه تغییر جهت میدهد، کشش هادیها تیر را به سمت داخل زاویه میکشد. مهار باید در جهت مناسب، نیروی مخالف ایجاد کند.
نقاط سرانشعاب
در محل انشعاب، نیروها ممکن است از چند جهت به پایه وارد شوند. نوع و تعداد مهار باید بر اساس طراحی مکانیکی خط انتخاب شود.
زمینهای شیبدار یا خاکهای نامناسب
در زمین شیبدار، سست، مرطوب یا دارای مقاومت مکانیکی پایین، پایداری پایه میتواند کاهش یابد. نوع تکیهگاه و مهار باید با توجه به مقاومت خاک و محاسبات پروژه تعیین شود.
کنار جاده، بزرگراه و پیادهرو
در بعضی نقاط امکان ایجاد چاله مهار در فاصله مطلوب از تیر وجود ندارد. در این شرایط ممکن است از مهار پیادهرویی، مهار تیر به تیر یا روشهای دیگری استفاده شود.
نقاط دارای بار نامتعادل
نصب تجهیزات خاص، اختلاف ارتفاع هادیها، شرایط باد و آرایش شبکه میتواند بار مکانیکی نامتعادل ایجاد کند.
منابع آموزشی شبکه توزیع نیز ابتدا و انتهای خط، زوایا، سرانشعابها، زمینهای شیبدار و نقاط فاقد فضای کافی را از محلهای رایج استفاده از مهار معرفی میکنند.
انواع مهار تیر برق
پنج روش اصلی برای مهار تیرهای خطوط توزیع عبارتاند از:
- مهار ساده یا معمولی
- مهار اسپان یا تیر به تیر
- مهار حائل فشاری یا تودلی
- مهار پیادهرویی یا زانویی
- مهار مرکب
انتخاب میان این روشها باید بر اساس محاسبات مکانیکی، نقشه اجرایی و استاندارد شرکت توزیع انجام شود. توضیحات این مقاله برای آشنایی فنی است و جایگزین طراحی، تأیید یا اجرای مهندسی پروژه نیست.
۱. مهار ساده یا معمولی تیر برق _جز اول انواع مهار تیر برق
مهار ساده رایجترین شکل مهار در خطوط هوایی است. در این روش، سیم مهار از قسمت مناسب تیر به مجموعه مهار زمینی متصل میشود. انتهای سیستم در زمین به میله و صفحه مهار میرسد و نیروی کششی به خاک منتقل میشود.
این نوع مهار معمولاً در شرایط زیر استفاده میشود:
- ابتدا و انتهای خط
- تیرهای زاویهدار
- سرپیچهای مسیر
- نقاط سرانشعاب
- تیرهای نصبشده روی زمینهای شیبدار
- نقاطی که فضای کافی برای ایجاد چاله مهار وجود دارد
در مهار ساده، جهت مهار باید مخالف برآیند نیروی واردشده به تیر باشد. اگر زاویه یا جهت سیم مهار بهدرستی انتخاب نشود، سیستم نمیتواند نیروی مؤثری در برابر کشش شبکه ایجاد کند.
مزایای مهار ساده
- ساختار نسبتاً ساده
- استفاده از قطعات استاندارد و متداول
- انتقال مستقیم نیرو به تکیهگاه زمینی
- امکان بازدید و کنترل بیشتر اتصالات
- کاربرد گسترده در شبکههای هوایی
محدودیت مهار ساده
مهمترین محدودیت این روش، نیاز به فضای کافی در اطراف تیر است. در مناطق شهری، کنار خیابانها یا نقاطی که مالکیت زمین محدود است، ممکن است امکان اجرای مهار ساده وجود نداشته باشد.
مهار ساده معمولاً به قطعاتی مانند چشمی مهار، سیم مهار، گوشواره، قفل مهار، مقره مهار، میله مهار و صفحه مهار نیاز دارد.
۲. مهار اسپان یا تیر به تیر _ جز دوم انواع مهار تیر برق
مهار اسپان زمانی استفاده میشود که امکان ایجاد چاله مهار در محل مناسب وجود نداشته باشد یا استفاده از یک پایه کمکی برای انتقال نیرو، گزینه مناسبتری باشد.
در این روش، تیر اصلی توسط سیم مهار به یک تیر دیگر متصل میشود. پایه دوم بخشی از نیروی واردشده را تحمل کرده و به حفظ تعادل پایه اصلی کمک میکند.
مهار اسپان کجا استفاده میشود؟
- نقاط فاقد فضای کافی برای صفحه مهار زمینی
- مناطق دارای موانع زیرزمینی
- مکانهایی که حفاری امکانپذیر نیست
- محلهایی که نیاز به نیروی مهاری بیشتری وجود دارد
- برخی نقاط شهری یا صنعتی
- شرایط خاص طراحی شبکه
مزیت اصلی مهار تیر به تیر این است که نیازی به اجرای زنجیره معمول تا صفحه مهار در همان محل ندارد؛ اما پایه دوم نیز باید از نظر مقاومت مکانیکی، محل نصب و فونداسیون برای تحمل نیروی منتقلشده مناسب باشد.
در منابع آموزشی شبکه توزیع، مهار اسپان بهعنوان روشی معرفی میشود که در آن از یک پایه دیگر برای مهار پایه اصلی استفاده میشود، بهخصوص زمانی که حفر چاله یا اجرای مهار ساده مقدور نباشد.
۳. مهار حائل فشاری یا مهار تودلی
در مهارهای معمول، عضو مهار عمدتاً تحت کشش قرار میگیرد. اما در مهار حائل فشاری، یک عضو مقاوم مانند تیر یا حائل، نیروی فشاری را تحمل میکند.
این روش در شرایطی استفاده میشود که امکان اجرای سیم و صفحه مهار به شکل معمول وجود ندارد؛ برای مثال:
- امتداد بعضی جادهها و بزرگراهها
- زمینهای باتلاقی یا بسیار نامناسب
- نقاط فاقد محل مناسب برای چاله مهار
- محلهایی که سیم مهار مانع عبور یا بهرهبرداری میشود
در این سیستم، حائل باید از نظر جنس، سطح مقطع، زاویه نصب، محل اتصال و مقاومت تکیهگاه متناسب با نیروی پروژه طراحی شود.
تفاوت مهار حائل با تسمه حائل
«مهار حائل فشاری» را نباید با «تسمه حائل» اشتباه گرفت.
تسمه حائل شیلگان یک یراق فلزی برای حفظ تراز و تعادل کراسآرم یا ناودانی سکو است. این قطعه با ایجاد نیروی کششی مخالف، به تحمل نیروهای وارد بر کراسآرم کمک میکند، اما بخشی از زنجیره معمول مهار تیر برق نیست.
در مقابل، مهار حائل فشاری یک روش سازهای برای پایدارسازی خود تیر برق است.
۴. مهار پیادهرویی یا مهار زانویی
مهار پیادهرویی در محلهایی استفاده میشود که فضای پشت تیر برای اجرای مهار ساده کافی نیست. این شرایط معمولاً در کنار پیادهرو، خیابان، دیوار، کانال، ساختمان یا محدودههای شهری ایجاد میشود.
در این روش، از یک بازوی فلزی نصبشده روی تیر استفاده میشود تا مسیر سیم مهار تغییر کند. سیم از قسمت بالای تیر به بازو هدایت شده و سپس به مجموعه مهار زمینی متصل میشود.
وظیفه بازو مهار پیادهرو چیست؟
بازو مهار پیادهرو شیلگان از سمت قاعده به بدنه تیر متصل میشود و سیم مهار را به سمت پایین زنجیره هدایت میکند. در رأس این بازو، قرقرهای شیاردار قرار میگیرد تا سیم در مسیر مناسب حرکت کرده و تماس نامناسب با لبههای فلزی کاهش یابد.
مزایای مهار پیادهرویی
- امکان استفاده در فضای محدود
- کاهش مزاحمت سیم مهار برای مسیر عبور
- مناسب برای برخی محیطهای شهری
- ایجاد زاویه مناسبتر برای عملکرد زنجیره مهار
- امکان اتصال به مجموعه میله و صفحه مهار
نکته مهم
مهار پیادهرویی فقط با افزودن یک بازو به هر سیستم مهاری ساخته نمیشود. ابعاد بازو، محل نصب، قرقره، زاویه سیم، ارتفاع اتصالات و تکیهگاه زمینی باید با نقشه اجرایی هماهنگ باشند.
۵. مهار مرکب _جز سوم انواع مهار تیر برق
مهار مرکب ترکیبی از دو یا چند روش مهار است. یکی از حالتهای رایج آن، ترکیب مهار اسپان و مهار ساده است.
این روش در نقاطی استفاده میشود که آرایش شبکه یا محل قرارگیری پایهها پیچیدهتر است؛ برای مثال:
- محل تلاقی دو مسیر
- انتهای دو خط مجاور
- نقاط دارای کشش از چند جهت
- محلهایی که یک مهار ساده پاسخگوی تمام نیروها نیست
- شرایطی که اجرای چند مهار مستقل از نظر فضا یا هزینه مناسب نیست
طراحی مهار مرکب باید با دقت بیشتری انجام شود؛ زیرا تغییر در زاویه یا کشش هر بخش میتواند نحوه توزیع نیرو میان پایهها و اتصالات را تغییر دهد.
مهار مرکب در منابع شبکه توزیع بهعنوان ترکیبی از مهار ساده و اسپان معرفی شده است.
جدول مقایسه انواع مهار تیر برق
| نوع مهار | شیوه انتقال نیرو | کاربرد اصلی | فضای موردنیاز | قطعات شاخص |
|---|---|---|---|---|
| مهار ساده | انتقال کشش به زمین | ابتدا، انتها و زاویه خط | نسبتاً زیاد | چشمی، سیم، میله و صفحه مهار |
| مهار اسپان | انتقال نیرو به تیر دیگر | نبود فضای حفاری | وابسته به فاصله پایهها | سیم و اتصالات مهاری |
| مهار حائل فشاری | انتقال نیروی فشاری به حائل | نبود امکان مهار سیمی | وابسته به طرح | حائل مقاوم و اتصالات |
| مهار پیادهرویی | تغییر مسیر سیم با بازوی مهار | خیابان و فضای محدود | کم تا متوسط | بازو مهار، قرقره و زنجیره مهار |
| مهار مرکب | ترکیب چند مسیر انتقال نیرو | آرایش پیچیده شبکه | متغیر | ترکیب قطعات چند روش |
زنجیره مهار تیر برق چیست؟
زنجیره مهار مجموعه قطعاتی است که نیروی کششی را از تیر برق به تکیهگاه زمینی منتقل میکند.
ترتیب عمومی اجزا در یک مهار زمینی میتواند به شکل زیر باشد:
تیر برق ← چشمی مهار ← گوشواره مهار ← سیم مهار ← قفل مهار ← مقره مهار ← سیم مهار ← گوشواره و قفل ← میله مهار ← صفحه مهار ← خاک
چیدمان دقیق قطعات ممکن است بر اساس نوع مهار، مشخصات پروژه و دستورالعمل شرکت توزیع تغییر کند.
اجزای اصلی زنجیره مهار تیر برق
۱. چشمی مهار
چشمی مهار اولین قطعه فلزی در مسیر زنجیره مهار است و سیستم مهار را به بدنه تیر متصل میکند.
یک سمت چشمی دارای بخش رزوهدار است که با مهره و واشر روی تیر بسته میشود و سمت دیگر آن به شکل حلقه یا قلاب برای اتصال سیم مهار طراحی شده است.
چشمی مهار باید:
- مقاومت کششی کافی داشته باشد.
- رزوههای دقیق و سالم داشته باشد.
- با مهره و واشر مناسب استفاده شود.
- از نظر ابعاد با سوراخ تیر و نقشه اجرایی هماهنگ باشد.
- دارای پوشش محافظ مناسب در برابر خوردگی باشد.
طبق صفحه محصول شیلگان، سیم مهار در قلاب چشمی حلقه میشود و گوشواره مهار از تماس مستقیم و آسیبزای سیم با محل اتصال جلوگیری میکند.
۲. سیم مهار
سیم مهار عضو کششی اصلی سیستم است. این سیم نیروی ایجادشده در تیر را به سایر اتصالات و در نهایت به تکیهگاه منتقل میکند.
هنگام انتخاب سیم مهار باید به موارد زیر توجه شود:
- قطر و ساختار سیم
- نیروی کششی قابلتحمل
- نوع پوشش ضدخوردگی
- طول موردنیاز
- نحوه حلقهزنی و قفلکردن
- سازگاری با گوشواره، مقره و قفل مهار
- شرایط محیطی محل نصب
استفاده از سیم نامتناسب یا سیم دارای خوردگی، شکستگی رشتهها و تغییر شکل میتواند عملکرد کل زنجیره مهار را تحتتأثیر قرار دهد.
۳. گوشواره مهار
گوشواره مهار در محل حلقهشدن سیم روی اتصالات استفاده میشود.
این قطعه کمک میکند:
- شعاع خم سیم حفظ شود.
- تماس مستقیم سیم با لبه اتصال کاهش یابد.
- فشار در محل حلقه بهتر توزیع شود.
- سایش و خوردگی موضعی سیم کاهش پیدا کند.
- شکل حلقه سیم در طول بهرهبرداری پایدارتر بماند.
گوشواره مهار تحت فشار بالای سیم قرار دارد و کیفیت متریال، خمکاری، ضخامت ورق و پوشش محافظ آن اهمیت زیادی دارد. صفحه محصول شیلگان، این قطعه را از اجزای محافظ سیم در محل اتصال به چشمی و میله مهار معرفی میکند.
۴. قفل مهار
قفل مهار برای ثابتکردن انتهای برگشتی سیم مهار روی قسمت اصلی سیم استفاده میشود.
پس از آنکه سیم درون چشمی، گوشواره، مقره یا قلاب میله مهار حلقه شد، قفل مهار مانع بازشدن حلقه و لغزش سیم میشود.
در انتخاب قفل مهار باید موارد زیر بررسی شوند:
- مقاومت بدنه
- کیفیت ریختهگری یا تولید
- سالم بودن پیچ و مهره
- تناسب قفل با قطر سیم
- کیفیت پوشش سطحی
- عدم وجود ترک، تخلخل یا تغییر شکل
- امکان اعمال نیروی بستن مناسب
شیلگان قفل مهار را در دو کد محصول معمولی و داکرومات در فهرست خود معرفی کرده است. طبق صفحه محصول، این قطعه برای قفل و مهار سیم در اتصالات زنجیره استفاده میشود.
۵. مقره مهار
مقره مهار یا Stay Insulator در مسیر سیم مهار قرار میگیرد و بخشهای بالا و پایین زنجیره را از نظر الکتریکی از یکدیگر جدا میکند.
هدف استفاده از مقره مهار این است که در صورت برقدارشدن اتفاقی بخش بالایی سیستم، خطر انتقال ولتاژ به قسمت قابلدسترسی نزدیک زمین کاهش پیدا کند.
محل نصب مقره، ارتفاع آن، روش حلقهزنی سیم و سطح عایقی باید طبق استاندارد شبکه تعیین شود. بعضی استانداردهای بینالمللی نیز نصب عایق در سیمهای مهاری نزدیک سطح زمین را الزامی میدانند؛ برای نمونه، استانداردهای Ausgrid درباره جداسازی الکتریکی سیم مهار و نصب عایق در ارتفاع مناسب توضیح دادهاند.
مقره مهار باید از نظر ترک، شکستگی، لبپریدگی و آلودگی سطحی کنترل شود.
۶. میله مهار
میله مهار رابط میان سیم مهار و صفحه مهار زمینی است.
یک سمت میله معمولاً دارای قلاب یا چشمی برای اتصال سیم است و سمت دیگر دارای رزوهای است که از سوراخ صفحه مهار عبور کرده و با مهره و واشر بسته میشود.
وظایف اصلی میله مهار عبارتاند از:
- انتقال کشش سیم به صفحه مهار
- حفظ راستای اتصال در خاک
- ایجاد امکان اتصال مکانیکی مطمئن
- نگهداشتن صفحه مهار در موقعیت طراحیشده
کیفیت رزوه، قطر میله، شکل قلاب، جنس فولاد، پوشش گالوانیزه و سلامت مهره و واشر از معیارهای مهم انتخاب هستند.
۷. صفحه مهار
صفحه مهار آخرین قطعه زنجیره مهار است و در داخل زمین قرار میگیرد.
این صفحه نیروی متمرکز میله را در سطح بزرگتری از خاک توزیع میکند. هرچه هماهنگی میان ابعاد صفحه، مقاومت خاک، زاویه میله و مقدار کشش بهتر باشد، تکیهگاه زمینی عملکرد مطمئنتری خواهد داشت.
در انتخاب صفحه مهار باید به موارد زیر توجه شود:
- ضخامت و جنس ورق
- ابعاد صفحه
- قطر و موقعیت سوراخ
- کیفیت برش و سوراخکاری
- پوشش ضدخوردگی
- سازگاری با میله مهار
- شرایط خاک و طراحی چاله
صفحه محصول شیلگان، صفحه مهار را آخرین جزء زنجیره معرفی میکند که به انتهای رزوهدار میله متصل شده و در چاله مهار قرار میگیرد.
عمق، زاویه و ابعاد چاله نباید صرفاً از روی یک عدد عمومی انتخاب شود؛ زیرا مقاومت خاک، ارتفاع تیر، مقدار کشش و نقشههای شرکت توزیع بر طراحی اثر میگذارند.
۸. بازو مهار پیادهرو
بازو مهار پیادهرو جزء اختصاصی مهارهای پیادهرویی است.
این قطعه:
- به بدنه تیر متصل میشود.
- مسیر سیم مهار را تغییر میدهد.
- امکان اجرای مهار در فضای محدود را فراهم میکند.
- سیم را از روی قرقره شیاردار عبور میدهد.
- به ایجاد زاویه مناسبتر میان تیر و زنجیره کمک میکند.
بازو مهار باید از نظر کیفیت ناودانی، محل سوراخها، کیفیت جوش، مقاومت قرقره، پوشش گالوانیزه و اتصال به بدنه تیر کنترل شود.
محصولات مرتبط با زنجیره مهار در شیلگان
شیلگان در دسته یراقآلات فلزی شبکه برق و پستهای برق چند قطعه اصلی مورد استفاده در سیستمهای مهار را تولید و عرضه میکند. این دسته در حال حاضر شامل ۲۵ محصول در دو صفحه است.
چشمی مهار شیلگان
کاربرد اصلی:
- اتصال زنجیره مهار به بدنه تیر
- ایجاد نقطه اتصال برای حلقه سیم مهار
- انتقال نیروی کششی به تیر
قفل مهار شیلگان
کاربرد اصلی:
- ثابتکردن حلقه سیم
- جلوگیری از لغزش و بازشدن اتصال
- استفاده در چند نقطه زنجیره مهار
گوشواره مهار شیلگان
کاربرد اصلی:
- محافظت از سیم در محل حلقه
- حفظ فرم مناسب اتصال
- کاهش تمرکز فشار و سایش موضعی
میله مهار شیلگان
کاربرد اصلی:
- اتصال سیم مهار به صفحه مهار
- انتقال کشش به تکیهگاه زمینی
- نگهداری صفحه در راستای طراحی
صفحه مهار شیلگان
کاربرد اصلی:
- توزیع نیروی مهار در خاک
- ایجاد تکیهگاه مقاوم زمینی
- اتصال به انتهای رزوهدار میله مهار
بازو مهار پیادهرو شیلگان
کاربرد اصلی:
- اجرای مهار در فضای محدود
- تغییر مسیر سیم مهار
- هدایت سیم از طریق قرقره شیاردار
مشاهده مشخصات بازو مهار پیادهرو
نقش گالوانیزه در یراقآلات مهار و کاربردش در اول انواع مهار تیر برق
قطعات زنجیره مهار در فضای باز یا داخل خاک قرار میگیرند و ممکن است در معرض رطوبت، بارندگی، آلودگی صنعتی، تغییرات دما و مواد خورنده موجود در خاک باشند.
به همین دلیل، کیفیت پوشش ضدخوردگی اهمیت زیادی دارد. در قطعات فولادی، گالوانیزه گرم یکی از روشهای رایج حفاظت در برابر خوردگی است.
پوشش گالوانیزه گرم از طریق ایجاد یک سد فیزیکی، حفاظت کاتدی و تشکیل لایههای پایدار روی، مقاومت فولاد در برابر خوردگی را افزایش میدهد. American Galvanizers Association توضیح میدهد که گالوانیزه گرم از چند سازوکار مکمل برای محافظت از فولاد استفاده میکند.
استاندارد ISO 1461:2022 نیز خواص عمومی و روشهای آزمون پوششهای گالوانیزه گرم روی قطعات ساختهشده از آهن و فولاد را مشخص میکند.
هنگام بررسی یک قطعه مهاری، فقط براقبودن سطح کافی نیست. موارد زیر نیز باید کنترل شوند:
- یکنواختی پوشش
- پوشش کامل لبهها و محل سوراخها
- نبود پوستهشدگی
- نبود نقاط بدون پوشش
- سالمبودن رزوهها پس از گالوانیزه
- ضخامت متناسب با استاندارد پروژه
- کیفیت نگهداری و حمل قطعه
برای آشنایی بیشتر با معیارهای انتخاب، میتوانید مقاله یراقآلات برق فشار قوی چیست؟ را نیز مطالعه کنید.
معیارهای انتخاب تجهیزات مهار تیر برق
مطابقت با نقشه و مشخصات فنی
قطعهای که از نظر ظاهری شبیه نمونه موردنیاز است، ممکن است از نظر ابعاد، جنس، ضخامت، مقاومت یا فاصله سوراخها مناسب پروژه نباشد.
ظرفیت تحمل نیروی کششی
تمام اجزای زنجیره باید توان تحمل نیروی طراحی را داشته باشند. عملکرد زنجیره به ضعیفترین عضو آن محدود میشود.
جنس و کیفیت مواد اولیه
فولاد، چدن، پیچ، مهره و واشر باید متناسب با کاربرد انتخاب شوند. وجود ترک، تخلخل، خمیدگی یا ضعف رزوه میتواند مقاومت اتصال را کاهش دهد.
تناسب اجزا با یکدیگر
قطر سیم، اندازه گوشواره، دهانه چشمی، ابعاد قفل، قطر میله و سوراخ صفحه باید با یکدیگر هماهنگ باشند.
شرایط محیطی پروژه
رطوبت، آلودگی صنعتی، خاک خورنده، مناطق ساحلی، اختلاف دما و میزان بارندگی بر انتخاب متریال و پوشش اثر میگذارند.
کیفیت فرآیند تولید
برش، سوراخکاری، خمکاری، جوشکاری، ریختهگری، رزوهزنی و گالوانیزه باید بدون ایجاد ترک یا ضعف موضعی انجام شوند.
قابلیت بازرسی و نگهداری
اتصالاتی که امکان کنترل، سفتکاری و تعویض آنها وجود دارد، نگهداری شبکه را سادهتر میکنند.
در مقاله ۷ اشتباه رایج در انتخاب یراقآلات شبکه برق شیلگان، انتخاب صرفاً بر اساس قیمت، بیتوجهی به بار مکانیکی، شرایط محیطی و کیفیت تولید بهعنوان خطاهای مهم خرید معرفی شدهاند.
اشتباهات رایج در نصب و انتخاب مهار تیر برق
انتخاب نوع مهار بدون بررسی شرایط محل
مهار ساده، اسپان و پیادهرویی برای شرایط متفاوتی طراحی شدهاند. انتخاب اشتباه میتواند مسیر نیرو را نامناسب کند.
تعیین زاویه سیم بهصورت تجربی
زاویه سیم بر مقدار مؤلفه افقی و عمودی نیرو اثر میگذارد. این زاویه باید بر اساس محاسبات و نقشه تعیین شود.
استفاده از قطعات با ابعاد ناسازگار
قرار دادن سیم ضخیم در گوشواره کوچک یا استفاده از قفل نامتناسب میتواند باعث تمرکز تنش، لغزش یا آسیب سیم شود.
حذف مقره مهار
حذف یا نصب نامناسب مقره میتواند خطر انتقال ولتاژ به بخش پایین سیم مهار را افزایش دهد.
اجرای غیراصولی چاله مهار
جهت، عمق، ابعاد و تراکم خاک اطراف صفحه باید مطابق طراحی باشد. چاله نامناسب ممکن است باعث حرکت صفحه در خاک شود.
آسیبزدن به پوشش گالوانیزه
ضربه، برش یا جوشکاری غیراصولی پس از گالوانیزه میتواند پوشش محافظ را تخریب کند.
سفتکردن نامناسب قفلها
بستن ضعیف باعث لغزش سیم و سفتکردن غیراصولی میتواند باعث تغییر شکل قطعه یا آسیب سیم شود.
استفاده از قطعه خورده یا تغییرشکلیافته
زنگزدگی شدید، رزوه خراب، ترک ریختهگری و خمشدگی از علائم نامناسببودن قطعه هستند.
بازرسی و نگهداری زنجیره مهار
بازرسی دورهای سیستم مهار باید بر اساس برنامه نگهداری شبکه انجام شود. در این بازرسی بهتر است موارد زیر کنترل شوند:
- راستای تیر و میزان انحراف
- شلشدن سیم مهار
- وضعیت قفلها
- سلامت گوشوارهها
- خوردگی چشمی و میله
- ترک یا شکستگی مقره
- آسیب قرقره بازو مهار
- جابهجایی خاک محل صفحه مهار
- حفاری یا عملیات عمرانی اطراف تکیهگاه
- برخورد وسایل نقلیه با سیم یا بازو
- سرقت یا بازشدن قطعات
- آسیب پوشش گالوانیزه
هرگونه تعمیر، تنظیم یا تعویض در نزدیکی خطوط برق باید توسط افراد دارای صلاحیت و پس از هماهنگی با مالک یا بهرهبردار شبکه انجام شود.
اداره ایمنی و بهداشت بریتانیا هشدار میدهد که کار نزدیک خطوط هوایی باید برنامهریزیشده و کنترلشده باشد و حتی نزدیکشدن بدون تماس مستقیم نیز میتواند خطر برقگرفتگی ناشی از قوس الکتریکی ایجاد کند. راهنمای ایمنی در صفحه Overhead Power Lines قابل مطالعه است.
خرید تجهیزات مهار تیر برق از شیلگان
در خرید قطعات زنجیره مهار، باید کل سیستم بهعنوان یک مجموعه دیده شود. استفاده از یک صفحه یا میله مقاوم در کنار قفل، سیم یا گوشواره نامتناسب، ایمنی زنجیره را تضمین نمیکند.
هنگام استعلام یا سفارش بهتر است اطلاعات زیر آماده باشد:
- نام و کد دقیق قطعه
- نقشه یا مشخصات فنی پروژه
- تعداد موردنیاز
- جنس و ضخامت
- نوع پوشش
- ابعاد و قطر سوراخها
- نوع پیچ، مهره و واشر
- شرایط محیطی محل نصب
- استاندارد یا تأییدیه موردنیاز
- زمان تحویل پروژه
شیلگان مجموعهای از یراقآلات فلزی شبکه برق شامل چشمی، قفل، گوشواره، میله، صفحه و بازو مهار پیادهرو را ارائه میکند.
برای آشنایی کاملتر با گروههای دیگر تجهیزات میتوانید مقاله یراقآلات فلزی شبکه توزیع برق را مطالعه کنید.
جمعبندی
سیستم مهار یکی از مهمترین بخشهای مکانیکی پایههای خطوط هوایی است. این سیستم با ایجاد نیروی مخالف، به حفظ تعادل پایه در برابر کشش نامتعادل هادیها، تغییر مسیر خط، شرایط زمین و سایر بارهای مکانیکی کمک میکند.
پنج روش اصلی مهار تیر برق عبارتاند از:
- مهار ساده یا معمولی
- مهار اسپان یا تیر به تیر
- مهار حائل فشاری
- مهار پیادهرویی یا زانویی
- مهار مرکب
در مهار ساده و پیادهرویی، زنجیرهای از قطعات شامل چشمی مهار، سیم، گوشواره، قفل، مقره، میله و صفحه مهار، نیرو را از تیر به تکیهگاه زمینی منتقل میکند.
انتخاب درست قطعات، کیفیت فولاد و ریختهگری، ابعاد دقیق، پوشش ضدخوردگی، تناسب اجزا و اجرای مطابق نقشه، همگی در عملکرد ایمن سیستم نقش دارند. به همین دلیل، خرید قطعات مهاری نباید صرفاً بر اساس ظاهر یا پایینترین قیمت انجام شود.
برای بررسی مشخصات و انتخاب تجهیزات میتوانید به دسته یراقآلات فلزی شبکه برق و پستهای برق شیلگان مراجعه کرده یا برای دریافت مشاوره و استعلام محصول با کارشناسان مجموعه در ارتباط باشید.
سؤالات متداول درباره انواع مهار تیر برق
مهار تیر برق چه وظیفهای دارد؟
مهار با ایجاد نیرویی مخالف کشش واردشده به پایه، به حفظ تعادل مکانیکی تیر و کاهش احتمال انحراف، شکست یا واژگونی آن کمک میکند.
چند نوع مهار تیر برق وجود دارد؟
پنج نوع اصلی شامل مهار ساده، مهار اسپان، مهار حائل فشاری، مهار پیادهرویی و مهار مرکب معرفی میشوند.
مهار ساده در کجا استفاده میشود؟
مهار ساده معمولاً در ابتدا و انتهای خط، تیرهای واقع در زاویه، سرپیچها، سرانشعابها و نقاط دارای فضای کافی برای تکیهگاه زمینی استفاده میشود.
تفاوت مهار ساده و مهار اسپان چیست؟
در مهار ساده، نیرو توسط میله و صفحه مهار به زمین منتقل میشود؛ اما در مهار اسپان، پایه اصلی به یک تیر دیگر متصل شده و نیرو میان پایهها منتقل میشود.
مهار پیادهرویی چیست؟
مهار پیادهرویی روشی برای نقاط دارای فضای محدود است. در این روش، یک بازوی فلزی مسیر سیم مهار را تغییر میدهد تا زنجیره بتواند در فاصله کمتری از تیر به زمین متصل شود.
بازو مهار پیادهرو چه کاربردی دارد؟
بازو به بدنه تیر متصل میشود و سیم مهار را از طریق یک قرقره شیاردار به سمت پایین هدایت میکند.
زنجیره مهار شامل چه قطعاتی است؟
چشمی مهار، سیم مهار، گوشواره، قفل مهار، مقره مهار، میله مهار، صفحه مهار، مهره و واشر از مهمترین اجزای آن هستند.
قفل مهار چه کاری انجام میدهد؟
قفل مهار انتهای حلقهشده سیم را روی قسمت اصلی سیم ثابت میکند و از لغزش یا بازشدن حلقه جلوگیری میکند.
گوشواره مهار چه وظیفهای دارد؟
گوشواره در محل حلقه سیم قرار میگیرد و با حفظ شعاع خم، فشار و سایش موضعی سیم را کاهش میدهد.
صفحه مهار کجا نصب میشود؟
صفحه مهار در داخل زمین و در انتهای میله مهار قرار میگیرد و نیروی کششی را در خاک توزیع میکند.
تسمه حائل جزو زنجیره مهار تیر برق است؟
خیر. تسمه حائل شیلگان برای حفظ تعادل و تراز کراسآرم استفاده میشود و با مهار حائل فشاری تیر برق تفاوت دارد.
آیا میتوان عمق چاله مهار را برای همه پروژهها یکسان در نظر گرفت؟
خیر. عمق و ابعاد چاله به مقاومت خاک، ارتفاع و نوع تیر، مقدار کشش، زاویه مهار و الزامات شرکت توزیع بستگی دارد.
چرا قطعات مهار گالوانیزه میشوند؟
پوشش گالوانیزه از فولاد در برابر رطوبت، بارندگی، آلودگی و خوردگی محافظت میکند و دوام قطعات نصبشده در فضای باز یا خاک را افزایش میدهد.
آیا نصب مهار تیر برق را میتوان شخصاً انجام داد؟
خیر. نصب، تنظیم یا تعمیر تجهیزات شبکه برق باید توسط نیروهای دارای صلاحیت، مطابق نقشههای مصوب و با هماهنگی مالک یا بهرهبردار شبکه انجام شود.
